Om Høyanger i kulturhistorisk leksikon
Ortnevik kyrkje er ei langkyrkje i tre som står i bygda Ortnevik, på sørsida av Sognefjorden i Høyanger kommune. Kyrkja, som har 292 sitjeplassar, vart vigsla i 1925. Arkitekt var Lars Norevik, som budde i bygda. Ortnevik kyrkje hadde status som kapell fram til 1. januar 1997. Då vart kyrkjesokna i Lavik prestegjeld omorganisert, og Bjordal og Ortnevik sokn skipa.
LÆRAR - OLAV SANDE - 1850-1927 - TONESKALD, SEGNSAMLAR - DIKTAR OG MÅLMANN. Dette er innskrifta på Olav Sande-støtta i gardstunet på Sande i Høyanger. Sande var fødd i Høyanger, men budde mesteparten av livet sitt i Leikanger der han og ligg gravlagd.
Gilja på Galdeverpet i Ortnevik i Sogn rakk tolv meter over sjøen. På denne staden har det vore fiska laks i over 150 år. Ei tid var det over femti aktive lakseverpe i Sognefjorden. Fleire av dei skaffa store inntekter til eigarane sine.
Bjordal kyrkje er ei langkyrkje i tre som ligg i bygda Bjordal på sørsida av Sognefjorden i Høyanger kommune. Kyrkja, som har 167 sitjeplassar, vart vigsla 1. november 1906. Arkitekt var Victor Nordan (1862-1933). Bjordal kyrkje hadde status som kapell fram til 1. januar 1997. Då vart kyrkjesokna i Lavik prestegjeld omorganisert, og Bjordal og Ortnevik sokn skipa.
Lavik kyrkje er ei åttekanta kyrkje i tre som ligg i bygda Lavik i Høyanger kommune. Kyrkja, som har 380 sitjeplassar, vart vigsla 10. desember 1865 av prost Thomas Erichsen. Arkitekt Christian Henrik Grosch laga teikningane. Lavik kyrkje er soknekyrkje for Lavik sokn og hovudkyrkje i Lavik prestegjeld.
Ein av dei få private gravstadene i Sogn og Fjordane finn me på sørsida av Sognefjorden. Han ligg på garden Sørevik eller Søre Vikum i Høyanger kommune. Anders Hansen Sørevik fekk kongeleg løyve til å oppretta gravstad for seg og familien sin i 1914. Gravstaden er framleis i bruk.
Hovudferjesambandet over den ytre delen av Sognefjorden har sidan det kom i gang i 1955 hatt Lavik som ferjestad på nordsida av Sognefjorden. Lavik har vore ein sentral stad i ytre Sogn, men har etter kvart kome meir i skuggen av Høyanger. Når folk tenkjer på Lavik i dag, er det nettopp som ferjestad for eit av dei viktigaste sambanda i fylket.
Mange i Ytre Sogn kjenner sogene om det spanske skipet som for lenge sidan skal ha drive inn til Norevikane i Høyanger kommune. Fleire av sjøfolka skal ha slege seg ned i grenda, og vart etter kvart ein del av bygdefolket. Mange reknar enno anene sine frå desse sjøfolka. Kanskje var det også kvinner med?
Seglar ein inn Sognefjorden og rundar Bekkaneset kjem ein - om ein held seg på nordsida av fjorden - etter ei stund til Verholmen i Lavik. Her var det landhandel og gjestgiveri i tida då sjøen var hovudferdselsåra og sogningane reiste til og frå Bergen med varer.
Garden Alvera ligg ved Sognefjorden nokre kilometer innanfor Lavik. Her trur ein at nokre av dei fyrste som slo seg ned Sognefjorden skal ha busett seg. Alvera har vore krongods og seinare futegard. I 1889 var det slutt på tida som embetsmannsgard. I dag er det mellom anna eit misjonssenter her.