Om %1 i kulturhistorisk leksikon
Ytre Oppedal er meir enn ein travel ferjestad på sørsida av Sognefjorden. Her er ei interessant naustrekkje, mange eldre hus bygde i stein, eller der veggen mot den verste vêr- og vindretningen er sett opp av stein, og, eit gardshistorisk bygningsinnslag bygda kan henda er åleine om i Sogn og Fjordane; fire gardfjøsar på rad og rekke.
Sogn og Fjordane har åtte store vatn der det har vore rutebåtferdsle. På Strynevatnet (også kalla Oppstrynsvatnet) byrja dampbåten ¿Fritjof Nansen¿ rutetrafikk i 1891. ¿Nansen¿ heldt det gåande i nær 50 år. Siste turen gjekk 1. juli 1939.
Nyttingnes ligg ytst på halvøya mellom Eikefjorden og Høydalsfjorden. Fram til 1964 høyrde bygda til dåverande Kinn kommune (1837-1964). Rundt 1950 hadde Nyttingnes rutebåt og eigen skule. Men skulekrinsen hadde ikkje skulehus eller noko anna forsamlingshus. Det kom i 1955, som bedehus med fleire funksjonar.
Langt inne på Øvre Njøs-fjellet, fjelldraget mellom Hongsetedalen og Njøsadalen, ligg Bergsete. Her er murrestar etter tre stølshus. To bruk på Øvre Njøs stølte på Bergsete i eldre tider. Me veit ikkje nøyaktig når, men stølen vart nedlagd lenge før 1934.
Onsdag 22. juli 1942 vart ein ''ukjent sjømand'' gravlagd på kyrkjegarden i Honningsvåg. Han var ein av mannskapet på fem som omkom då russiske fly bomba hamna i Honningsvåg søndag 19. juli. Heile mannskapet var frå Sogn og Fjordane. Båten var frå Måløy. Denne særeigne krigsgrava finst ikkje meir. Ho vart sletta i 1978.
Under andre verdskrigen vart hurtigruteskipet "Irma" og lastebåten "Henry" torpederte på Hustadvika av to norske torpedobåtar under norsk kommando. Ein stad mellom 61 og 65 menneske omkom. I Randabygda står det minnestein over ein som kom bort. I 2002 avduka kong Harald V eit minnesmerke om tragedien.
I sjutida om morgonen, tysdag 16. juni 1936, høyrde folk i Lifjorden flydur og eit forferdeleg brak frå fjellet Risnesnipa. Det var flyet "Havørn" som flaug rett inn i den stupbratte fjellveggen. Sju menneske omkom. Den 14. juni 2008 vart det avduka eit minnesmerke om den tragiske hendinga.
1814. Merkeår i Noreggsoga med mange avsnitt: Kielfreden, unionen med Danmark oppløyst, notabelmøtet på Eidsvoll, Riksforsamlinga på Eidsvoll, grunnlovsdagen 17. mai, eigen norsk konge (i fem månader), krig med Sverige, konvensjonen i Moss og union med Sverige. Det viktigaste var Grunnlova. - I mars og april reiste folkevalde utsendingar til riksforsamling på Eidsvoll. Fem utsendingar frå Bergen brukte 10 dagar til hovudstaden. Første etappe var Bergen-Lærdal i vengebåt.
Kvinnebunadane på Vestlandet, grovt rekna frå Rogaland til og med Sognefjorden, samt deler av dei nære dalføra, Hallingdal og Valdres, har hatt og har bringeduk som sitt vakraste tekstile smykke. På det vesle tøystykket som ligg over bringa i opningen på ålivet, har oppfinnsame kvinner i alle aldrar, gjennom hundreåra fått utløp for kreativitet og blomstrande skapartrong, ein rikdom av idear ut frå kva dei hadde å hjelpa seg med.
I 2008 viser Sogn og Fjordane-kartet 26 kommunar. I 1837 var talet 21. Gjennom heile perioden har talet på kommunar endra seg, sameleis grensene, kommunenamna og skrivemåten. Kulturhistorisk leksikon kjem til å innehalda ein serie artiklar om endringane i kvar av dagens kommunar. Artiklane har òg med ein del opplysningar om geistlege og rettslege forvaltningseiningar.