Om Aurland i kulturhistorisk leksikon
"Sognefolket som bor over dette Vand, kaldes Vassbygder og siden strekker Prstegjeldet sig østefter op hvor Veyen gaa til Hallingdal i Aggershus Stift over en Green av Filefield. Deres døde kand de ikkje føre ned til Vangens Kirkegaard uden at bære dem i de trange Fodstier og over de fæle Afgrunde enten blott paa deres Rygge uden Liigkiste i de saakaldte kiæser paa Hester eller Øker indtil de kommer ned i Plainen hvor de da omsider legges i Kiste." (Sokneprest Wigeboe om Vassbygdi og Aurlandsdalen i 1790-åra).
Bygda Flåm og Flåmsdalen, som til saman utgjer Flåm sokn, ligg i inste enden av Aurlandsfjorden. Frå å vere ei nokså typisk vestlandsbygd med større og mindre gardar, husmannsplassar og stølar, har bygda utvikla seg til det ein kan kalle ein turistmagnet. Dette skuldast i stor grad opninga av Bergensbana i 1909, og Flåmsbana i 1940.
Omgrepet Aurlandsvangen femner her om eit stort område, tilsvarande Vangen sokn. Dette innbefattar gardane langs fjorden frå Skjerdal til Otternes, samt gardane fram til Vassbygedvatnet. Tradisjonelt har gardane frå Vangen og nordover vore rekna som ei eiga bygd, Utbygdi. Området som her nemnast Aurlandsvangen har ei variert soge som strekk seg langt attende i tid.
Om somrane vert kjea til påsett sette ut på beite for seg sjølve langs fjorden. Eigarar må vitja dei regelmessig for tilsyn og for at dei skal vera tamme og ikkje forsvinna på fjellet. Dei vert etter kvart svært spreke av livet ute i dei bratte liene, men det hender ein sjeldan gong at dei går seg skårfaste. Då må me ut og berga dei. Det skjedde den 22. juli 2007.
Gardane Stalheim, Brekke, Sivle og Sivlesøy i Voss kommune utgjer grenda Stalheim. Bygda kan sjåast som inngangsporten til Nærøydalen og området som vert femna av Verdsarv Nærøyfjorden. Namnet Stalheim kjem truleg av den bratte Stalheimskleiva, og tyder "garden ved Stadall" av verbet "standa, stå".
Geitene i Undredal er heldige geiter. Dei slepp vera innomhus meir enn ca 5-6 månader i året. Allereie i månadsskifte april-mai får dei første koma ut på friskt vårbeite. Det første beitet er langs fjorden der maten kjem tidleg. Seinare ber det til støls.
Dei store fossane inst i Nærøydalen, Sivlefossen og Stalheimsfossen er kjende attraksjonar og døme på større elvar som tidlegare rann mot Voss. Dette skuldast at Nærøydalselvi gjennom lange tider har greve ut dalen og såleis endra fallretninga for fleire av sideelvane som no renn mot Sogn.
Garden Undredal ligg på vestsida av Aurlandsfjorden, fem km sør for innlaupet til Nærøyfjorden. Gardsvaldet, eit kring 85 km2 stort område, strekker seg sørvestover på begge sider av Undredalsdalen like til grensa mot Voss kommune. Gardsvaldet omfattar også fjellsida nord for gardstunet på vestsida av fjorden, til Koldegjelet, og fjellsida på austsida av fjorden, til grensa mot Kappadal og Nedbergo i nord.
Nærøyfjorden kan skilte med så mange som 25 større og mindre fossar. Av desse reknast Kjelfossen som den viktigaste, men fleire andre er òg verdt å nemne.
I Flåmsdalen og i Aurlandsfjorden finst det både kjende og ukjende fossar som pregar landskapet. Nokre av desse er blant dei mest kjende turistattraksjonane i Noreg, slik som Rjoandefossen og Kjosfossen i Flåmselvi. Flåmselvi vart i 1986 verna i samband med Verneplan III for vassdrag.